लोकशाहीचा आधारस्तंभ: ग्रामसभा
१. ग्रामसभा: व्याख्या आणि महत्त्व
व्याख्या: ग्रामसभेमध्ये गावातील **१८ वर्षे** पूर्ण झालेले आणि मतदार यादीत नाव असलेले सर्व नागरिक सदस्य असतात. ही स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील **सर्वात मोठी** लोकशाही संस्था आहे.
महत्त्व: ग्रामसभा ही **पंचायतीची कायदे मंडळ** म्हणून काम करते. ग्रामपंचायतीच्या निर्णयांना मान्यता देणे आणि खर्चावर नियंत्रण ठेवणे हे मुख्य कार्य आहे.
२. ग्रामसभेच्या बैठका आणि गणसंख्या (कोरम)
- बैठकांची संख्या: प्रत्येक आर्थिक वर्षात **किमान चार** ग्रामसभा घेणे बंधनकारक आहे.
- ठरलेल्या तारखा: साधारणपणे २६ जानेवारी, १ मे, १५ ऑगस्ट आणि २ ऑक्टोबर या महत्त्वाच्या दिवशी ग्रामसभा होतात.
- गणसंख्या (कोरम): बैठक वैध ठरण्यासाठी **गावातील एकूण मतदारांपैकी किमान १५%** किंवा **किमान १०० सदस्य** (यापैकी जी संख्या कमी असेल ती) उपस्थित असणे आवश्यक आहे.
३. ग्रामसभेतील प्रमुख निर्णय
- **योजनांना मंजुरी:** ग्रामपंचायतीच्या वार्षिक योजना आणि अंदाजपत्रकाला **अंतिम मंजुरी** देणे.
- **लाभार्थी निवड:** विविध सरकारी योजनांच्या (उदा. घरकुल) **लाभार्थ्यांची निवड** करणे.
- **लेखापरीक्षण अहवाल:** मागील वर्षाच्या खर्चाचा आणि कामाचा **लेखापरीक्षण अहवाल** वाचून त्यावर चर्चा करणे.
- **कर आकारणी:** गावासाठी आवश्यक असलेल्या **कर (Tax) आणि शुल्कांमध्ये** बदल करण्याच्या प्रस्तावांना मंजुरी देणे.
४. नागरिकांच्या सहभागाचे महत्त्व
ग्रामसभेत सक्रिय सहभाग घेणे हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे:
- ग्रामपंचायतीच्या कामात आणि खर्चात **पारदर्शकता** येते.
- गावाच्या **गरजा आणि प्राधान्यक्रम** ठरवण्यास मदत होते.
- नागरिक स्वतःच्या **गावाच्या निर्णयांमध्ये थेट सहभागी** होऊ शकतात.
प्रत्येक नागरिकाने ग्रामसभेत उपस्थित राहून गावाच्या विकासासाठी आपले मत मांडणे आवश्यक आहे.
